Tối muộn cuối tuần.
Sau chuyến đi Sài Gòn dài ngày, cơ thể mệt rã rời nhưng tôi lại không thể nào chợp mắt. Có lẽ dư âm của những cung đường dài vẫn còn đọng lại trong từng nhịp rung của cơ thể.
Tôi ngồi dậy, bật chiếc đèn vàng cạnh bàn làm việc. Ánh sáng hắt lên giá sách đối diện – nơi chất đầy những cuốn sách từng được mua về với quyết tâm sẽ đọc thật kỹ, rồi lại nhiều lần bị xếp sang một bên vì những công việc dang dở.
Ánh mắt tôi dừng lại ở một món đồ nhỏ.
Một chiếc giá đỡ điện thoại được in 3D, món quà từ người bạn đang nghiên cứu về IoT. Nếu nhìn thoáng qua, nó chẳng có gì đặc biệt. Hình dáng giống một cánh quạt nhỏ với tính thẩm mỹ và công năng ở mức vừa đủ.
Nhưng điều khiến tôi chú ý không phải là bản thân món đồ ấy.
Mà là câu chuyện đằng sau nó.
.png)
Đó là phiên bản mô phỏng nguyên sơ của grid fin – cánh lưới điều hướng trên tên lửa Falcon 9 và Super Heavy của SpaceX.
.png)
Trong những khoảnh khắc tên lửa lao ngược từ không gian trở về Trái Đất với vận tốc khủng khiếp, chính những cánh lưới nhỏ bé ấy sẽ điều chỉnh hướng bay, giữ thăng bằng và đưa tầng đẩy trở lại bệ đáp với độ chính xác đáng kinh ngạc.
Một chi tiết kỹ thuật tưởng chừng vô danh.
Nhưng cũng chính những chi tiết như thế đã góp phần mở ra kỷ nguyên tên lửa tái sử dụng – điều mà nhiều thập niên trước vẫn còn bị xem là bất khả thi.
Tôi cầm chiếc giá đỡ điện thoại trên tay khá lâu.
Và rồi bất giác nghĩ về SpaceX.
Những ngày gần đây, mạng xã hội và báo chí liên tục nhắc đến một sự kiện lớn: ngày 12/06/2026, SpaceX chính thức IPO.
Ngay trong đêm đó, từ sự tò mò ban đầu, tôi bắt đầu lần tìm lại những bài viết, những cuộc phỏng vấn, những thước phim tư liệu về Elon Musk, về sự ra đời của SpaceX và đặc biệt là giai đoạn mà công ty chỉ còn cách phá sản đúng một lần phóng thất bại nữa.
Tôi đọc về lần phóng thứ tư.
Lần phóng mà nếu thất bại, SpaceX có thể đã biến mất khỏi lịch sử.
Và nếu điều đó xảy ra, rất có thể câu chuyện chinh phục không gian của nhân loại trong thế kỷ XXI cũng sẽ khác đi rất nhiều.
Càng đọc, tôi càng bị cuốn vào một cảm giác khó diễn tả.
Không hẳn là sự ngưỡng mộ.
Mà giống như cảm giác được đứng rất gần một sự kiện mà nhiều thập niên sau người ta vẫn còn nhắc đến trong sách lịch sử.
Một trăm năm nữa, khi nhân loại nhìn lại hành trình vươn ra không gian, rất có thể SpaceX sẽ được nhắc đến như một trong những bước ngoặt lớn nhất.
Giống như cách ngày nay chúng ta nhìn lại những đóng góp của Einstein đối với vật lý hiện đại.
Giữa dòng suy nghĩ đó, một ý niệm chợt xuất hiện:
"Mình sẽ mua một cổ phiếu SpaceX vào ngày IPO."
Không phải vì lợi nhuận.
Cũng không phải vì đầu cơ.
Mà đơn giản bởi tôi muốn sở hữu một phần rất nhỏ của câu chuyện ấy.
Vấn đề là tôi gần như bắt đầu từ con số không trong lĩnh vực đầu tư chứng khoán quốc tế.
Và rồi hành trình tìm cách mua một cổ phiếu SpaceX bắt đầu.
Tôi tìm hiểu về các broker quốc tế.
Tìm hiểu về quy trình mở tài khoản.
Tìm hiểu về nghĩa vụ thuế.
Tìm hiểu về việc chuyển tiền ra nước ngoài.
Càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra rằng giữa việc nhìn thấy một cơ hội và khả năng tiếp cận được cơ hội ấy là một khoảng cách rất lớn.
Để mở được tài khoản đầu tư phù hợp, cần những điều kiện nhất định.
Để chuyển được tiền đầu tư ra nước ngoài, cần những điều kiện khác.
Để tham gia vào một thị trường tài chính cách nửa vòng trái đất, không chỉ cần vốn, mà còn cần những hành lang pháp lý, những cơ chế và những điều kiện mà một cá nhân bình thường không dễ dàng thay đổi.
Sau nhiều ngày tìm hiểu, tôi buộc phải từ bỏ ý định.
Không phải vì không muốn.
Mà vì những yếu tố nằm ngoài khả năng quyết định của bản thân.
Dù vậy, ngày IPO của SpaceX tôi vẫn theo dõi gần như trọn vẹn.
Tại Starbase, Texas, Elon Musk xuất hiện trước hàng nghìn nhân viên và nhà đầu tư.
Trong bài phát biểu của mình, ông nói: “Look, we're probably going to fail, but you know, we should give it a try because if we don't uh if if there's not a new company that enters space, we will never be a truly space bearing civilization…”
(Tạm dịch: “Hãy nhìn xem, có lẽ chúng ta sẽ thất bại. Nhưng tôi nghĩ chúng ta vẫn nên thử, bởi nếu không có những công ty mới dám bước vào lĩnh vực không gian, thì nhân loại sẽ không bao giờ thực sự trở thành một nền văn minh có khả năng vươn ra không gian.”)
Đó không phải là câu nói của một người đang chuẩn bị ăn mừng chiến thắng. Mà là câu nói của một người vẫn còn nhớ rất rõ cảm giác đứng bên bờ vực thất bại. Đóng cửa phiên giao dịch đầu tiên, cổ phiếu SpaceX trở thành tâm điểm của thị trường tài chính toàn cầu.
Nhưng điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất lại không nằm ở mức giá cổ phiếu.
Mà là một câu hỏi khác. Một câu hỏi lớn hơn.
Chúng ta thường nghe về thế giới phẳng.
Nghe về cơ hội toàn cầu.
Nghe về việc chỉ cần đủ năng lực thì bất kỳ ai cũng có thể vươn lên.
Nhưng trải nghiệm nhỏ bé của bản thân khiến tôi nhận ra rằng thực tế phức tạp hơn rất nhiều.
Có những cơ hội mà bạn nhìn thấy.
Có những cơ hội mà bạn hiểu rất rõ.
Có những cơ hội mà bạn thực sự muốn nắm lấy.
Nhưng vẫn không thể chạm tới.
Không phải vì lười biếng.
Không phải vì thiếu quyết tâm.
MÀ BỞI KHOẢNG CÁCH GIỮA VỊ TRÍ BẠN ĐANG ĐỨNG VỚI NƠI CƠ HỘI XUẤT HIỆN VẪN CÒN QUÁ XA.
Đó là khi tôi hiểu rõ hơn cảm giác của một người cố ngoi lên khỏi miệng giếng nhưng liên tục bị kéo ngược xuống bởi trọng lực của hoàn cảnh.
"Làm thế nào để trở thành những Steve Jobs của Việt Nam?"
Tôi không bàn đến cách đặt vấn đề của đề thi ấy.
Nhưng câu hỏi khiến tôi suy nghĩ theo một hướng khác.
Một hạt giống muốn phát triển cần nhiều hơn bản thân hạt giống.
Nó cần đất đai.
Cần khí hậu.
Cần nguồn nước.
Cần cả một hệ sinh thái hỗ trợ sự tăng trưởng.
Trên mảnh đất màu mỡ, ngay cả những hạt giống bình thường cũng có cơ hội phát triển mạnh mẽ.
Ngược lại, trên vùng đất khô cằn và khắc nghiệt, ngay cả những hạt giống tốt cũng phải vật lộn để sinh tồn.
Có lẽ lịch sử phát triển của các quốc gia cũng không khác mấy.
Những cá nhân xuất chúng luôn quan trọng.
Nhưng môi trường sản sinh và nuôi dưỡng những cá nhân xuất chúng còn quan trọng hơn.
Xin phép trích dẫn 1 đoạn trong sách The Art of Worldly Wisdom của Gracian:
"Từ trong chính bạn, hãy cố gắng chinh phục được những khuyết điểm của dân tộc mình. Dòng nước, dù có trong sạch bao nhiêu, cũng phải bị ảnh hưởng bởi đất sỏi mà nó đã chảy qua. Cũng như thế, con người nhuốm màu sắc văn hóa dân tộc mà mình đã sinh ra và lớn lên. Kẻ thì ít, người thì nhiều, tất cả đều là sản phẩm của văn hóa cộng đồng. Không có một dân tộc nào mà không mang một số khuyết điểm văn hóa. Do đó, hãy ý thức được những bản chất tiêu cực văn hóa của mình để mà loại trừ nó ngay trong chính bản thân. Hay ít nhất thì cũng che đậy chúng. Mỗi cá nhân là một tập hợp của nhiều khuyết điểm, từ di truyền, gia đình, cộng đồng đến thời đại. Nếu không nhận thức ra những khuyết điểm này, và nếu không cẩn thận để trau dồi bản thân và kiềm chế chúng, con người sẽ trở thành những dị vật xấu xa.”
Tôi vẫn chưa sở hữu được một cổ phiếu SpaceX.
Nhưng có lẽ điều đó không còn quá quan trọng.
Nếu chưa thể trở thành một phần của SpaceX với tư cách nhà đầu tư, tôi vẫn có thể học hỏi từ SpaceX với tư cách một người quan sát.
Hiểu cách họ xây dựng sản phẩm.
Hiểu cách họ tổ chức nguồn lực.
Hiểu cách họ biến những điều bất khả thi thành hiện thực.
Đó sẽ là chủ đề cho những bài viết tiếp theo.
Ngoài cửa sổ, bầu trời tháng Sáu bất chợt chuyển màu.
Một cơn mưa đổ xuống.
Tôi ngước nhìn khoảng xanh đang dần khuất sau màn nước và cảm thấy trong lòng mình vẫn còn nguyên một sự thôi thúc.
Thôi thúc được đi xa hơn nơi mình đang đứng.
Thôi thúc được vượt khỏi những giới hạn vô hình mà đôi khi ta mặc nhiên xem là hiển nhiên.
Có lẽ, hành trình vượt tầm luôn bắt đầu từ những khoảnh khắc như thế.
Cần Thơ
Ngày 16/06/2026
EBTW.TT-CT.A00CB8E5
